महावीरकाे चुनावी खातामा २७ लाख ३७ हजार बचत, एक भाेट कति महँगो ?

म्याग्दीमा प्रतिनिधि सभा सदस्यका लागि प्रतिस्पर्धा गरेका १२ उम्मेदवारमध्ये ८ जनाले निर्वाचन आयोगमा खर्च विवरण बुझाएका छन्। बुझाइएका विवरणहरूमध्ये स्वतन्त्र उम्मेदवार महावीर पुनको खर्च शैली र उनले प्राप्त गरेको सहयोग सबैभन्दा रोचक देखिएको छ।
आम्दानी र बचतको नयाँ रेकर्ड
पुनका निर्वाचन प्रतिनिधि चित्रबहादुर तिलिजाका अनुसार देश-विदेशका शुभचिन्तकहरूले राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको टेकु शाखामा रहेको खातामा कुल ५६ लाख ३७ हजार ८ सय ९३ सय रुपैयाँ आर्थिक सहयोग जम्मा गरिदिएका थिए। आयोगमा बुझाइएको विवरण अनुसार पुनले चुनावमा २८ लाख ६८ हजार ८ सय ६८ रुपैयाँ खर्च गरेका छन्। यसरी हेर्दा चुनाव सकिएपछि उनको खातामा २७ लाख ६९ हजार रुपैयाँ बचत भएको छ, जुन नेपाली निर्वाचन इतिहासमा विरलै सुनिने घटना हो।
“चुनावमा बचत भएको यो रकमबाट जिल्लामा सांसद पुनको सम्पर्क सचिवालय स्थापना गरिनेछ,” तिलिजाले भने, “सचिवालयका कर्मचारीको पारिश्रमिक, पानी, बिजुली र मसलन्द जस्ता प्रशासनिक कार्यमा यो रकम उपयोग गरिनेछ।”
खर्चको वर्गीकरण र होटल बिलको चर्चा
भौगोलिक विकटताका कारण अधिकांश उम्मेदवारको ठूलो हिस्सा सवारी साधन र इन्धनमा खर्च भएको देखिन्छ। महावीर पुनको हकमा भने प्राविधिक र व्यवस्थापकीय पक्षमा ठूलो लगानी देखिएको छ। उनको विवरणमा सबैभन्दा बढी १३ लाख ६ हजार ५ सय ९४ रुपैयाँ होटल बास र खानामा खर्च भएको उल्लेख छ। यस्तै, गाडी मर्मत र इन्धनमा ६ लाख ७० हजार तथा सामाजिक सञ्जाल र प्रचारमा २ लाख ७० हजार खर्च भएको छ।
साधारण जीवनशैलीको छवि भएका पुनको टोलीले खानपानमा गरेको यो खर्चले बाह्य स्वयंसेवकहरूको ठूलो र व्यवस्थित परिचालनलाई संकेत गरेको भन्दै जिल्लामा नयाँ बहस सुरु भएको छ। यसबारे स्पष्ट पार्दै प्रतिनिधि तिलिजाले सामाजिक सञ्जालमार्फत सबै बिलभरपाईसहित तथ्यपरक विवरण पेस गरिएको दाबी गरेका छन्।
खर्च र मतको तुलना: कसको भोट कति महँगो?
म्याग्दीको चुनावी खर्च विवरणलाई प्राप्त मतसँग तुलना गर्दा रोचक तथ्याङ्क बाहिर आएको छ। निर्वाचन आयोगमा बुझाइएको विवरण अनुसार, उम्मेदवारहरूले गरेको खर्च र उनीहरूले पाएको मतको अनुपात हेर्दा सबैभन्दा ‘महँगो’ र ‘सस्तो’ मतको भिन्नता प्रस्ट देखिन्छ ।
यसरी हेर्दा २७ मत प्राप्त गरेका तुलप्रसाद गर्वुजाले ६० हजार रुपैयाँ खर्च गरेका छन्। यस आधारमा उनको प्रतिमत लागत २ हजार २ सय २२ रुपैयाँ पर्न जान्छ, जुन जिल्लाका उम्मेदवारहरूमध्ये सबैभन्दा महँगो हो।
३० लाख ३२ हजार रुपैयाँ खर्च गरेका नेकपा एमालेका उम्मेदवार हरीकृष्ण श्रेष्ठले ७ हजार ९ सय १९ मत प्राप्त गरे। उनको प्रतिमत खर्च ३ सय ८२ रुपैयाँ देखिन्छ । त्यस्तै, कांग्रेसका उम्मेदवार भण्डारीले १९ लाख ३० हजार रुपैयाँ खर्च गरी ६ हजार ६ सय ७६ मत पाए। उनको प्रतिमत लागत २ सय ८९ रुपैयाँ पर्न गएको छ।
चुनाव जितेका स्वतन्त्र उम्मेदवार महावीर पुनको मत-खर्च अनुपात सबैभन्दा सस्तो र प्रभावकारी देखिएको छ। २८ लाख ६८ हजार रुपैयाँ खर्च गरेका पुनले २२ हजार ८ सय ५० मत प्राप्त गरे। यस हिसाबले उनको प्रतिमत खर्च जम्मा १२५ रुपैयाँ मात्र पर्न आउँछ।
उम्मेदवारी फिर्ता लिएर पुनलाई समर्थन गरेका युवराज रोकाले पनि २ लाख ६२ हजार रुपैयाँको खर्च विवरण पेस गरेका छन्, जसलाई ‘प्राविधिक उम्मेदवारी’ भित्रको खर्चिलो पक्षका रूपमा हेरिएको छ।
केही उम्मेदवारले बुझाएको विवरणमा ‘राउन्ड फिगर’ (गोलो अङ्क) राखिनुले वास्तविक बिलभन्दा अनुमानित विवरण बुझाइएको आशंका जन्माएको छ। उदाहरणका लागि, कांग्रेस उम्मेदवार भण्डारीले इन्धनमा जम्मा ७० हजार तर मतदाता परिचयमा ६ लाख खर्च देखाउनुलाई ‘शीर्षक मिलान’ गरिएको हुन सक्ने टिप्पणी गरिएको छ। यस्तै, प्रचारका क्रममा सर्वसाधारणले पुनलाई हातहातमै दिएको फुटकर नगद बैंक खातामा समाहित भयो वा भएन भन्नेबारे विवरण स्पष्ट छैन।
नेकपाका अर्जुन थापा, माओवादीका क्षेत्रबहादुर घिमिरे, जनमोर्चाका छेमबहादुर विक र राप्रपाका डम्बर सुवेदीले भने हालसम्म विवरण बुझाएका छैनन्।
म्याग्दीका उम्मेदवारहरूको यो खर्च विवरणले केवल अङ्क मात्र नभई चुनावी रणनीति, मतदाता परिचालनको शैली र निर्वाचनको बढ्दो लागतको विरोधाभासपूर्ण चित्रसमेत उजागर गरेको छ।