ताजा रिपोर्ट: २०२५ अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तातो वर्ष बन्ने

विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठनको ताजा रिपोर्ट अनुसार, सन् २०२५ अहिलेसम्म दर्ता गरिएका वर्षहरूमध्ये दोस्रो वा तेस्रो सबैभन्दा तातो वर्ष बन्न सक्छ। यसले वैश्विक तापमानमा भइरहेको निरन्तर र असाधारण वृद्धिको त्यही शृङ्खलालाई अगाडि बढाइरहेको छ, जुन विगत धेरै वर्षदेखि देखिएको छ र जसले जलवायु संकटको गम्भीरतालाई स्पष्ट पार्छ।
COP30 अघि जारी गरिएको चेतावनीपूर्ण वैश्विक रिपोर्ट
यो जलवायु अपडेट ब्राजिलमा हुने COP30 सम्मेलन अगाडि जारी गरिएको हो। रिपोर्टमा चेतावनी दिइएको छ कि हरितगृह ग्यासको लगातार बढ्दो मात्रा र महासागरहरूमा थपिँदै गएको तापक्रमले पृथ्वीको जलवायु प्रणालीलाई यस्तो स्तरमा पुर्‍याउँदैछ, जहाँबाट परिस्थिति अझ खतरनाक हुन सक्छ। रिपोर्टमा उल्लेख भए अनुसार, २०१५ देखि २०२५ बीचका ११ वर्षहरू, १७६ वर्षको अवलोकन रेकर्डमा सबैभन्दा तातो ११ वर्ष साबित हुन गइरहेका छन्। यसले वैश्विक तापमानमा भएको वृद्धि अब अस्थायी नभई दीर्घकालीन स्थिति बनिसकेको स्पष्ट सङ्केत दिन्छ।
२०२५ मा वैश्विक तापमान १.४२ डिग्री सेल्सियस माथि
जनवरीदेखि अगस्ट २०२५ को अवधिमा पृथ्वीको औसत सतहको तापमान पूर्व-औद्योगिक स्तरभन्दा १.४२ डिग्री सेल्सियस बढी दर्ता गरियो। यो वृद्धि यस्तो समयमा देखिएको छ जब एल-निनोको असर कमजोर भइसकेको थियो र अवस्था तटस्थ वा ला-निना तर्फ बढिरहेको थियो। यसले के स्पष्ट पार्छ भने तापमानमा भइरहेको निरन्तर वृद्धिको मुख्य कारण अब प्राकृतिक चक्र नभएर मानवीय गतिविधिहरू हुन्। रिपोर्टका अनुसार, २०२५ मा पनि हरितगृह ग्यासको स्तर लगातार बढिरह्यो, जबकि २०२४ मा नै यो रेकर्ड उचाइमा पुगिसकेको थियो। औद्योगिक कालभन्दा अघिको तुलनामा वायुमण्डलीय कार्बनडाइअक्साइडको मात्रा ५३ प्रतिशतले बढेर ४२३.९ पीपीएम पुगेको छ, जुन २०२५ मा अझ बढ्ने आशङ्का छ।
महासागरमा बढ्दो गर्मीले जलवायुमा दीर्घकालीन असर
महासागरहरूले हरितगृह ग्यासका कारण थुनिएको ९० प्रतिशतभन्दा बढी अतिरिक्त ताप सोस्ने गर्छन्। २०२५ मा महासागरको तापक्रम पनि लगातार बढिरह्यो, जसले पृथ्वीको जलवायु प्रणालीमा लामो समयसम्म रहने र सम्भवतः अपरिवर्तनीय परिवर्तनहरूलाई बलियो बनाइरहेको छ। रिपोर्टमा भनिएको छ कि आर्कटिक क्षेत्रमा हिउँदमा बन्ने समुद्री बरफको विस्तार अहिलेसम्मकै न्यून स्तरमा पुगेको छ, जबकि अन्टार्कटिक क्षेत्रमा समुद्री बरफ वर्षभरि नै औसतभन्दा धेरै कम रह्यो। यो स्थितिले ध्रुवीय क्षेत्रहरूमा तीव्र गतिमा भइरहेको तापमान वृद्धिलाई इङ्गित गर्छ।
समुद्रको सतहमा रेकर्ड वृद्धि र अस्थायी गिरावट
वैश्विक समुद्रको सतह १९९० को दशकको तुलनामा झण्डै दोब्बर गतिले बढिरहेको छ र २०२४ मा यो रेकर्ड उचाइमा पुगेको थियो। २०२५ को सुरुवातिमा यसमा केही गिरावट देखिए पनि यसलाई प्राकृतिक कारणले गर्दा भएको अस्थायी परिवर्तन मानिएको छ। विश्वभरका हिमनदीहरूमा लगातार तेस्रो वर्ष बरफको भारी अभाव दर्ता गरिएको छ। हिमनदीहरू यसरी तीव्र गतिमा पग्लिनाले समुद्रको सतह बढ्ने प्रक्रियालाई अझ तीव्र बनाएको छ र भविष्यको जल संकटलाई लिएर चिन्ता थपिदिएको छ।
२०२५ मा चरम मौसमी घटनाहरूले निम्त्याएको तबाही
रिपोर्ट अनुसार २०२५ को अवधिमा विश्वका धेरै भागमा चरम मौसमी घटनाहरू देखिए। अफ्रिका र एसियामा विनाशकारी बाढी, धेरै महाद्वीपहरूमा तीव्र तातो हावा (हिटवेभ), युरोप र उत्तर अमेरिकामा भीषण डढेलो र घातक उष्णकटिबंधीय चक्रवातहरूले ठूलो मात्रामा जनधनको क्षति पुर्‍याउनुका साथै लाखौँ मानिसलाई विस्थापित हुन बाध्य बनाए। रिपोर्टले चेतावनी दिएको छ कि निकट भविष्यमा वैश्विक तापमान वृद्धिलाई १.५ डिग्री सेल्सियसमा सीमित राख्न अब झन् कठिन हुँदै गइरहेको छ। यद्यपि वैज्ञानिकहरूको विश्वास छ कि यदि तीव्र र ठूलो स्तरमा जलवायु कार्य गरियो भने, शताब्दीको अन्त्यसम्ममा तापमानलाई पुनः १.५ डिग्री सेल्सियसभन्दा तल ल्याउन सम्भव हुन सक्छ।
वार्निङ सिस्टम (पूर्व सूचना प्रणाली) बाट मिलिरहेको राहत
अर्ली वार्निङ सिस्टम (पूर्व सूचना प्रणाली) र जलवायु सेवाहरूले विपद्बाट हुने क्षति कम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको पनि रिपोर्टमा उल्लेख छ। यी प्रणालीहरूको मद्दतले कृषि, जल, स्वास्थ्य र ऊर्जा जस्ता क्षेत्रहरूलाई समयमै चेतावनी र जानकारी मिलिरहेको छ, जसले जोखिम कम गर्न सहयोग पुर्‍याइरहेको छ। तर, प्रगति भए तापनि विश्वका करिब ४० प्रतिशत देशहरूमा अझै पनि ‘मल्टी-हजार्ड अर्ली वार्निङ सिस्टम’ उपलब्ध छैनन्। जलवायु जोखिम लगातार बढिरहेको बेला रिपोर्टले यस कमीलाई चाँडोभन्दा चाँडो हटाउनुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिएको छ।
रिपोर्टको स्पष्ट निष्कर्ष र चेतावनी
रिपोर्टको निष्कर्षले एउटा स्पष्ट वैज्ञानिक सन्देश दिन्छ: वैश्विक तापमान बढ्ने गति तीव्र भइरहेको छ, यसका प्रभावहरू लगातार गम्भीर हुँदैछन् र यदि जीवन, जीविकोपार्जन र जलवायुको दीर्घकालीन स्थिरतालाई बचाउने हो भने, तुरुन्तै र निर्णायक कदम चाल्नु अत्यन्त आवश्यक छ।
यो सम्पूर्ण विश्लेषण विश्व मौसम विज्ञान सङ्गठनको “State of the Global Climate Update” रिपोर्टमा आधारित छ, जुन ६ नोभेम्बर २०२५ मा जारी गरिएको थियो र जसमा अगस्ट २०२५ सम्मको वैश्विक जलवायु सूचकहरूको विस्तृत मूल्याङ्कन गरिएको छ।